مربع جادويي

در اين مقاله سعي داريم نگاهي گذرا به تاريخچه مربع جادويي (وفقي) بيافكنيم و راه حلي كه چكيده انديشه دانشمندان صاحب نام است ارائه دهيم. بشر از گذشته هاي دور مجذوب نيروي شگفت آور اعداد بوده است به طوري كه يكي از سرگرميهاي او بازي با اعداد بود. اعداد بعدها از حالت بازي خارج شد و جنبه سحر و جادو به خود گرفت و مشتي عوام فريب به عنوان رمال و دعا نويس براي پيش برد كار خود از اعداد استفاده مي كردند.

در ميان بازي با عدد –اعداد جادويي همواره مقام والايي داشته است چنانچه امام محمد غزالي فيلسوف و دانشمند بزرگ ايراني رساله اي در اين باب به زبان فارسي دارد.از اسناد و مدارك موجود مي بايد كشور چين را زادگاه مربع جادويي جهان دانست زيرا قديميترين جايي كه از آن نام برده شده است كتابيست چيني كه حدود چهار تا پنج هزار سال پيش از ميلاد مسيح نوشته شده است.

اين مربع جادويي 9 خانه اي است و اعداد فرد به صورت دايره هاي سفيد و اعداد زوج به صورت دايره هاي سياه ترسيم شده است. قديميترين مربع جادويي اروپا در تابلوي « افسردگي » اثر « آلبرشت ديورر » نقاش آلماني نقش شده است كه سال ترسيم آن 1514 ميلادي است اين مربع شبيه مربع جادوي هنديهاست كه دو هزار سال از عمر آن مي  گذرد.

گوته شاعر بزرگ آلماني در شاهكار فنا ناپذير خود « فاوست » صحنه اي را مختص ساختن اكسير جواني مي كند آنهم با فرمول مربع وفقي. او مي نويسد:

تو بايد بفهمي

يك را 10 كن

و از 2 بگذر

و همچنين از 3

تا انجا كه

حذف كني 4 را

جادوگر چنين گويد

5 و 6 را

7 و 8 كن ( و بر عكس )

و 9 و 1

و 10 هيچ است

يك در يك جادوگر اينست.

با كمي دقت معلوم مي شود كه مربع جادويي او كامل نيست. قدر مسلم او با مربعهاي وفقي آشنايي داست زيرا بارها از تابلوي « افسردگي » ديورر سخن گفته و به نكات علمي آن اشاره كرده است ولي در قطعه بالا خواسته است بغض و كينه ديرينه خود را نسبت به رياضيدانان زمان خود ظاهر سازد با اين وجود نمي توان منكر اين حقيقت شد كه گوته مجذوب مربع وفقي بود در غير اينصورت هرگز آن را به شعر در نمي آورد و در شاهكار خود جاوداني نمي كرد.


X